Het islamitisch fundament

De Islamitische Persoonlijkheid

Als moslims streven wij naar de tevredenheid van Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى. Die tevredenheid behalen we door ons te houden aan Zijn سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى geboden en verboden. Dit vereist dat wij kennis nemen van de geboden en verboden oftewel de halal en de haram. Wij sturen onszelf en onze kinderen naar de moskee en nemen lessen zoals wij gewend zijn te doen. Tóch zien we dat moslims moeite hebben om zichzelf staande te houden en zien soms discrepanties in de Islamitische basis die ze hebben en bepaalde handelingen die zij uitvoeren. In sommige gevallen ontbreekt het aan bepaalde kennis, maar we zijn vergeten dat alhoewel kennis van de halal en haram belangrijk is voor het behalen van de tevredenheid van Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى het is en blijft één van de elementen. Het belangrijkste element is het bouwen van een Islamitische persoonlijkheid. Iemand met een Islamitische persoonlijkheid is iemand die de Islamitische ‘aqieda gebruikt als fundament van zijn gedrag en maatstaf voor zijn gedragingen. Kortom: hij bekijkt de wereld vanuit een Islamitisch kader, zoekt de oplossing voor problemen enkel vanuit Islam en baseert zijn gedrag naar gelang deze oplossingen. Als je een moslim zou vragen: Heeft Islam een oplossing voor alle problemen des levens? Dan zou het antwoord “ja” zijn, echter als we kijken naar het gedrag of de denkwijze van moslims dan is het vreemd dat zij oplossingen zoeken buiten Islam. Dit, terwijl de Islamitische oplossingen voor een groot deel van deze problemen bekend zijn. De kennis, ook al kan dit in veel gevallen beter is veelal aanwezig, het probleem zit hem in de verslagen mentaliteit. De eer en trots die wij als moslim oemma hadden hebben we niet meer. Wij zeggen dat wij vanuit de Islamitische ‘aqieda denken, maar toch zijn wij onder de indruk geraakt van het westers gedachtegoed. Hoe kunnen komen wij van een verslagen mentaliteit naar een sterke Islamitische mentaliteit. Beter gezegd hoe bouwen we een sterke Islamitische persoonlijkheid?

Wat is een persoonlijkheid?

Voordat we antwoord kunnen geven op de vraag zullen we eerst moeten definiëren wat een persoonlijkheid laat staan een Islamitische persoonlijkheid is. Volgens de van Dale woordenboek is de betekenis van persoonlijkheid: datgene wat een persoon karakteriseert. Dit is niet per se wat wij bedoelen met persoonlijkheid omdat hetgeen een persoon karakteriseert ook oppervlakkige zaken zou kunnen bevatten zoals bepaalde uiterlijke factoren. Dit is echter niet wat iemands persoonlijkheid is. Een persoonlijkheid bestaat uit een mentaliteit (‘aqliyya) en een neiging (nafsiyya) deze tezamen vormen een mentaliteit. Wat zijn deze precies en hoe staan ze tot elkaar in verhouding? De ‘aqliyya betreft de wijze waarop wij de realiteit om ons heen begrijpen. Om de realiteit om ons heen te begrijpen maken we gebruik van ideeën en concepten. Laten we de volgende situatie nemen als voorbeeld om deze begrippen een plek te geven. Als we de situatie voor ons nemen van een glas alcohol op tafel. Een idee is een oordeel over een feit in dit geval is het feit een glas met alcohol. Echter, een idee verandert iemand gedrag niet, het is dan ook slechts een stukje feitelijke informatie. Wat wél het gedrag verandert zijn de concepten die iemand draagt over een bepaalde idee. Als we dan terug denken aan het glas met alcohol dan zullen verschillende mensen verschillende concepten dragen voor wat betreft het glas met alcohol. Want, zoals wij weten is een glas alcohol voor ons niet toegestaan. Sterker nog, wij hebben er een afkeer van en zullen ons afwenden van deze haram indien mogelijk. In tegenstelling voor vele niet-moslims is een glas alcohol geen enkel probleem zij dragen een ander concept waardoor dit leidt tot een ander gedrag t.a.v. het glas alcohol. Dit Islamitisch concept over alcohol komt vanuit een bepaalde basis, oftewel de Islamitische ‘aqieda. De Islamitische ‘aqieda wordt gehanteerd om de realiteit om ons heen te begrijpen.

“Als moslim ben ik me ervan bewust Allah een bepaalde ordening voor mij heeft bepaald als het gaat om het bevredigen van deze behoeften. Als gevolg hiervan zal ik de Islamitische concepten die ik draag als leidende factoren nemen bij het bevredigen van mijn organische behoeften en instincten.”

Dan hebben we nog de nafsiyya. Dit betreft de neigingen die iemand heeft. Wat bedoelen we precies met neigingen? Iedere mens heeft bepaalde organische behoeften en instincten. De organische behoeften zijn die behoeften die, wanneer deze niet bevredigd worden zullen leiden tot de dood. Denk bijvoorbeeld aan eten, drinken en slapen. Instincten zijn de overige behoeften die we bij mensen kunnen waarnemen, echter wanneer deze niet bevredigd worden dan heeft dit niet de dood tot gevolg. Het niet bevredigen van de deze instincten zal leiden tot frustratie en het gevoel van ongelukkig zijn. Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى heeft ons gecreëerd met deze organische behoeften en instincten en heeft ons voorzien van een vitale energie waardoor ieder mens ernaar zal streven om deze te bevredigen. Het is om te beseffen dat er meerdere manieren zijn om de organische behoeften en instincten te bevredigen. Als ik honger heb kan ik mijn honger stillen door varkensvlees te nuttigen of iets anders van de muhharamaat. Voor hetzelfde geldt dat ik vanuit mijn instinct behoefte heb om bepaalde lichamelijke behoeftes te bevredigen. Ook deze kan ik theoretisch op verschillende manieren invullen. Echter, als moslim ben ik me ervan bewust dat Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى een bepaalde ordening voor mij heeft bepaald als het gaat om het bevredigen van deze behoeften. Als gevolg hiervan zal ik de Islamitische concepten die ik draag als leidende factor nemen bij het bevredigen van mijn organische behoeften en instincten. In tegenstelling zal een niet-moslim een andere modus gebruiken voor het bevredigen van zijn organische behoeften en instincten als hij christen is zal hij christelijke concepten gebruiken in zoverre deze er zijn als hij liberaal is zal hij liberale concepten hanteren en voor hem zelf bepalen welke invulling hij geeft in het bevredigen van zijn organische behoeften en instincten.

Uiteindelijk zien we hier dat de bepalende factor is voor iemands persoonlijkheid, namelijk de ‘aqliyya (hoe begrijpt men de realiteit om zich heen welke basis gebruikt hij daarvoor?) en de nafsiyya (welke concepten worden er gehanteerd bij het op zoek gaan naar de bevrediging van de organische behoeften en instincten). Dit is in het kort de persoonlijkheid. Een Islamitische persoonlijkheid is dus iemand die de ‘aqieda van Islam hanteert als uitgangspunt en maatstaf om de wereld om zich heen te begrijpen. Daarnaast zal hij in het bevredigen van zijn organische behoeften en instincten enkel de Islamitische concepten (de halal en haraam) waar hij overtuigd van is gebruiken.

Hoe verklaren we dan tekortkomingen in Islamitische persoonlijkheden?

“Bepaalde tekortkomingen in zijn algehele gedrag of denken verwijderen een persoon niet meteen van Islam”

Ook Islamitische persoonlijkheden dus zij die de realiteit enkel en alleen begrijpen vanuit de ‘aqieda van Islam en de Islamitische concepten gebruiken als maatstaf voor hun handelingen maken fouten. Oftewel, zij verrichten handelingen die niet stroken met de ‘aqieda van Islam. Dit betekent echter niet meteen dat je daarmee geen Islamitische persoonlijkheid bent of dat men Islam heeft verlaten. Wij zijn mensen en geen engelen en Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى weet ook dat wij fouten zullen maken, hij is immer degene die ons geschapen heeft. Het kan namelijk zo zijn dat iemand onbewust een fout maakt en door een bepaalde onwetendheid een handeling verricht welke niet in lijn is met de Islamitische ‘aqieda het kan ook zijn dat iemand weet dat een bepaalde handeling niet goed is en in een moment van zwakte toegeeft aan zijn begeerte waardoor hij een foutieve handeling verricht. Deze fouten zijn niet bepalend voor de Islamitische persoonlijkheid of de geldigheid van iemands imaan. Wat telt is dat de persoon de Islamitische ‘aqieda omarmt en deze als basis neemt zijn denken en zijn neigingen. Bepaalde tekortkomingen in zijn algehele gedrag of denken verwijderen een persoon niet meteen van Islam.

Het bouwen van een Islamitische persoonlijkheid

Een tijdje terug werd ik gevraagd om een lezing te geven bij een moskee bij mij in de buurt vanwege het uitvallen van de imam. Ik kreeg het verzoek om een lezing te geven over birr al waladajn, oftewel het eren van de ouders. Alhoewel ik dankbaar was dat het moskeebestuur het vertrouwen in mij had om een lezing te geven was ik niet blij met het onderwerp. Dit onderwerp is al duizenden keren behandeld in moskeeën en miljoenen keren bekeken op Youtube. Wat gaat mijn zoveelste herhaling toevoegen? We blijven dit herhalen (en uiteraard zijn herinneringen aan dit onderwerp noodzakelijk ongeacht hoe sterk een Islamitische persoonlijkheid is), maar raken daarbij niet de kern van het probleem. De ware oorzaak waarom de jeugd met name out of touch is geraakt met het concept birr al waladajn.

Ik besloot het onderwerp daarom wat breder te benaderen. Tegenwoordig zijn wij gewend de oplossingen die Islam biedt enkel vanuit een theoretisch perspectief te benaderen. Wij weten allemaal (uitzonderingen daargelaten) heel goed dat wij goed moeten zijn naar onze ouders. Net zoals andere voor de hand liggende zaken zoals dat de moslim zijn geld moet verdienen op halal wijze of dat hij relaties met vrouwen op een halal wijze moet inrichten weten wij op hoofdlijnen wat het Islamitisch oordeel is, m.a.w. wij weten wat in Islam wel mag en wat niet mag. Tóch zien we dat ondanks dat deze zaken heel duidelijk zijn veel van ons alsnog de fout ingaan en handelingen verrichten die niet toegestaan zijn. Ook deze zaken zijn te verklaren door de ‘aqliyya en de nafsiyya van de mensen te onderzoeken.

Als moslims zijn wij ervan overtuigd dat Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى voor alles een oplossing heeft gezonden:

ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ

Vandaag heb ik jullie religie vervolmaakt en heb ik Mijn gunst voor jullie volledig gemaakt en heb ik Islam voor jullie als dien gekozen.

Soera Maa’ida Ajaa 3

Ibn Kathier zegt in zijn tafsier dat Allah de grootste gunst aan de Oemma heeft verleent door de dien van Islam te vervolmaken, zij hebben daarom geen andere dien of religie of systeem of profeet nodig behalve Muhammad ﷺ. Daarom heeft hij hem gezonden als de laatste der profeten aan de zowel de mensheid en de Jinn. Derhalve is alles wat hij heeft toegestaan halaal voor ons en alles wat hij heeft verboden verboden op ons. De wet is wat hij heeft verordend en alles wat hij overbrengt is de waarheid en authentiek, vrij van leugens en tegenstrijdigheden. We hebben dus niks anders nodig dan Islam, sterker nog het is niet toegestaan om iets nemen buiten (de ‘aqieda van) Islam. Want dit heeft te maken met de ideeën en concepten die wij gebruiken om de realiteit om ons heen te begrijpen de ‘aqliyya zoals ik hierboven heb genoemd. Als wij ideeën en concepten nemen van buiten Islam om de realiteit om ons heen te begrijpen hoe kunnen wij dan de juiste handeling selecteren welke overeenkomt met de hoekm sjar’i? Door vreemde ideeën en concepten te nemen kom je tot een ander of verkeerd begrip van de realiteit wat zijn nawerking zal hebben in de handeling jegens deze realiteit met als gevolg dat deze handeling indruist tegen Islam. De nafsiyya oftewel de neiging waardoor jij tot een bepaalde handeling overgaat ten einde deze te bevredigen wordt op een verkeerde manier ingevuld omdat de perceptie die jij hebt van de realiteit (dit is toegestaan in Islam terwijl het niet zo is of dit is eigenlijk niet toegestaan in Islam maar het komt nu niet goed uit later doe ik het wel goed of de tijden zijn anders nu etc. etc. ) niet correct is.

De ayaa die wij zojuist hebben gepresenteerd vormt een belangrijke pilaar in de ‘aqliyya uit de ajaa begrijpen wij dat Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى middels Islam een laatste boodschap aan de mensheid heeft meegegeven tot aan jawm al qiyama. Alle handelingen die wij verrichten moeten wij refereren naar Qoeraan en Soenna tegelijkertijd beseffen wij ons dat alle handelingen die nodig zijn in dit leven een Islamitische oplossing hebben dit gaat verder dan alleen de spirituele zaken. De hoofdlijnen van de spirituele zaken kennen wij wel, van sommige mu’amalaat (sociale transacties) kennen wij die niet of al een heel stuk minder. Dit terwijl mu’amalaat een belangrijk onderdeel is van Islam. Maar al zouden we die kennen dan zijn we er nog niet, want als Islam dicteert dat wij onze gebeden in de moskeeën moeten verrichten, wij zakaat moeten betalen of dat de contracten die wij sluiten moeten voldoen aan bepaalde voorwaarden betekent dit ook dat er een bepaalde methode is om deze zaken uit te voeren en te behouden. Vooral dit laatste wordt verwaarloosd. Als we dit alles toepassen op birr al walidajn en een onderzoek doen naar waarom wij out of touch zijn geraakt met dit Islamitisch concept dan is dat omdat wij beïnvloed zijn door het seculier liberale gedachtegoed. Wij leven in een zeer individualistische maatschappij waarin geluk gezien wordt als het maximaal bevredigen van de organische behoeften en instincten. Birr al qalidayn krijgt in deze maatschappij dan ook een invulling; Ouders vormen vanuit dit gedachtegoed in veel gevallen namelijk een belemmering op het maximaal bevredigen van de organische behoeften en instincten dit wordt naarmate zij ouder worden alleen maar meer. Zij worden meer en meer als een last ervaren en als gevolg hiervan zijn wij dat het hier normaal is om de ouderen in verzorgingstehuizen te stoppen. Ook andere aspecten zoals het noemen van je ouders bij hun naam, een grote mond of het tegenspreken van de ouders of het ondermijnen van hun gezag zijn hier allemaal uitingen van. Uiteraard bij de een meer dan de ander, maar het gedrag is wijdgespreid en “normaal” geworden. De basis voor hun denken is het seculier liberale gedachtegoed, dit is de basis voor hun denken en hoe zij de wereld om zich heen begrijpen het is ook tevens de maatstaf die zij nemen om hun neigingen te bevredigen.

Dit staat echter haaks op Islam. In Islam is geluk het behalen van de tevredenheid van Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى. De moslim neemt als basis voor zijn denken de ‘aqieda van Islam doordat hij overtuigd is van het bestaan van Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى en Zijn سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى laatste boodschap aan de mensheid via de Qoeraan middels de Boodschapper van Allah ﷺ. Deze overtuiging ontstaat na een rationeel proces waarbij het individu verlicht denkt over mens, leven, universum, wat er voor was en wat er na komt. Dit is wat de moslim neemt als voor zijn denken ‘aqliyya en handelen nafsiyya zodat hij een Islamitische persoonlijkheid vormt. Voor birr al walidajn betekent dit dat hij alles op alles zal zetten om zijn ouders dienstbaar te zijn ook wanneer zij oud zijn en ook als dit economisch gezien of qua tijd niet goed voor hem uitkomt. Dit is omdat Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى ons dit heeft verordonneert:

وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنًاۚ إِمَّا يَبۡلُغَنَّ عِندَكَ ٱلۡكِبَرَ أَحَدُهُمَآ أَوۡ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَآ أُفّٖ وَلَا تَنۡهَرۡهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوۡلٗا كَرِيمٗا

En jullie Heer heeft bepaald dat jullie niets dan alleen Hem aanbidden, en dat jullie plichtsgetrouw (en gehoorzaam) zullen zijn aan jullie ouders. En als één van hen of beiden in jouw aanwezigheid een hoge ouderdom bereiken, zeg dan nooit een oneerbiedig woord tegen hen (en vooral niet als zij in nood zijn aan jouw hulp, verzorging of ondersteuning). En snauw hen niet af (door jouw stem tegen hen te verheffen), maar spreek hen aan met respectvolle woorden.

Soera Israa’ Ajaa 23

Ons hoogste doel; het tevreden stellen Allah سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى verplicht ons om wij alles op alles zetten om hen plichtsgetrouw te zijn en voor hen zorgen ook al zij ouder zijn. Wij worden steeds meer en meer beïnvloed door deze seculier liberale ideeën waardoor moslims anders met dit concept omgaan. Het wordt steeds makkelijker om de ouders dan ook maar in een tehuis te stoppen want dat doet immers iedereen in deze samenleving. Het gehoorzamen en respecteren van onze ouders heeft ook een veel lagere prioriteit gekregen omdat we leren dat wij ons eigen leven leiden. We weten dat het afsluiten van een hypotheek niet kan:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَذَرُواْ مَا بَقِيَ مِنَ ٱلرِّبَوٰٓاْ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ * فَإِن لَّمۡ تَفۡعَلُواْ فَأۡذَنُواْ بِحَرۡبٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦۖ وَإِن تُبۡتُمۡ فَلَكُمۡ رُءُوسُ أَمۡوَٰلِكُمۡ لَا تَظۡلِمُونَ وَلَا تُظۡلَمُونَ

O, jullie die geloven. Vrees Allah en geef op wat er van (het vragen van) van rente overblijft, als jullie ware gelovigen zijn! En als jullie dat niet doen, hoedt jullie dan voor de aankondiging van oorlog van Allah en Zijn boodschapper, maar als jullie berouw hebben, zullen jullie je geldelijke som behouden. Handel niet onrechtmatig en jullie zullen niet onrechtvaardig behandeld worden.

Soera Baqaraa Ajaa 278-279

Toch we er eentje af, want we willen nu eenmaal ook een huis bezitten. We handelen onachtzaam in aandelen, cryptovaluta en starten allerlei ondernemingen op zonder te refereren naar de hoek sjar’i om te onderzoeken of dit überhaupt wel toegestaan is of niet. Wanneer iemand vervolgens hierop wordt aangesproken zoals met cryptovaluta dan antwoorden sommigen mensen dat de sheikh die de fatwa heeft gegeven dat het niet toegestaan is jaloers is omdat hij niet heeft geïnvesteerd, a’oudhu billa! Denken we dan echt dat het continu herhalen van deze lezingen een oplossing gaat bieden? Of dat we onze aandacht enkel en alleen aan akhlaaq richten? Iedere moslim wilt gekenmerkt worden door zijn Islamitische persoonlijkheid wat ontbreekt is het besef dat voor alle handelingen gerefereerd moeten worden naar de Qoeraan en de Soenna. Dit is de mentaliteit die wij moeten hebben, een mentaliteit waarbij we ons continu afvragen wat het Islamitische oordeel is over de situaties die tegenkomen. Vervolgens nemen wij diezelfde basis, namelijk de ‘aqieda van Islam om te bepalen of en hoe we op een Islamitische manier in onze neigingen kunnen voorzien. Enkel en alleen wanneer deze basis op orde is kunnen we spreken van een Islamitische persoonlijkheid en zullen zaken zoals ahklaaq vanzelf komen en reminders pas echt van nut zijn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back to top button